قواعد آموزندهی املای فارسی
های غیر ملفوظ (بیان حرکت): در آخر کلمه درآمده تلفّظ نمیشود مانند: جامه، نامه،
خامه، تشنه، گرسنه (در فارسی باستان ک تلفّظ میشده است)
(هـ)غیر ملفوظ در جمع با (ان) و اتّصال به (ی) مصدری به (گ) تبدیل میشود.
مانند: خسته= خستگان؛ درمانده= درماندگی؛ زنده= زندگان، زندگی
(هـ)غیر ملفوظ در جمع با (ها) باید از علامت جمع جدا نوشته شود. مانند:
نامهها – خیمهها – خندهها
(هـ)غیر ملفوظ در جمع با (ات) به (ج) تبدیل میشود. این نوع جمع برخلاف
قاعدهی دستورزبان فارسی است. مانند: کارخانه= کارخانجات؛ دسته= دستجات.
(هـ)غیر ملفوظ هرگاه به (ی) ضمیر و (ی) وحدت و (ی) نکره متّصل شودپیش
از (ی) همزهای به صورت الف میافزایند. مانند تو تشنهای؟ خانهای خریدم.
اگر اسمی که مختوم به (هـ) غیر ملفوظ است حالتِ مضاف داشته باشد. (ی)
صامت میانجی میگیرد. مانند: نامهی علی – خانهی او
1- (هـ)غیر ملفوظ در موقع اتّصال به (ی) نسبت و پیش از (ی) همزهای به
شکل الف میافزایند مانند: آبادهای – میانهای – مراغهای
کلمات «خانگی – خیمگی» از این قاعده مستثنی هستند.
2- هرگاه (که)، (چه) و (ن) قبل از «است» بیاید (هـ) غیر ملفوظ حذف شده
و الف تبدیل به (ی) میشود. مانند: کیست – چیست – نیست
3- در اتّصال به ضمایرِ مفردِ متّصل (م، ت، ش) همزهای به شکل (الف)
میافزایند. مانند: خانهام، نامهات، همسایهاش
4- در اتّصال به (کاف تصغیر) به (گ) بدل میشود. مانند: شانه= شانگک
5- هرگاه کلمهای به (الف) و (و) و (هـ) بیان حرکت ختم شده باشد موقع
اضافه (ی) صامت میانجی بعد از آن اضافه میگردد. مانند: کوههایِ ایران،
تشنهی یادگیری، مویِ سیاه
[راهنمای ادبیات فارسی، عبّاسعلی مولوی، ناشر مؤلف، چاپ ششم بهار
1366، ص42]